જીવન પરિચય ઝવેરચંદ મેઘાણી ગુજરાતી સાહિત્યના અગ્રગણ્ય કવિ, લેખક, પત્રકાર અને લોકસાહિત્યના સંશોધક હતા. તેમને “રાષ્ટ્રીય શાયર” તરીકે વિશેષ ઓળખ મળે છે. ગુજરાતી લોકસંસ્કૃતિ, લોકગીતો અને લોકકથાઓને સંકલિત કરીને તેમણે ગુજરાતની સાંસ્કૃતિક ધરોહરને જાળવવામાં અમૂલ્ય યોગદાન આપ્યું. જન્મ અને પ્રારંભિક જીવન ઝવેરચંદ મેઘાણીનો જન્મ 28 ઓગસ્ટ, 1896ના રોજ ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલા ચોટીલા ખાતે થયો હતો. બાળપણથી જ તેમને સાહિત્ય, કાવ્ય અને લોકસંસ્કૃતિ પ્રત્યે વિશેષ રસ હતો. તેમણે અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ પત્રકારત્વ અને સાહિત્યક્ષેત્રે કાર્ય શરૂ કર્યું. સાહિત્યિક યોગદાન મેઘાણીએ ગુજરાતી સાહિત્યને અનેક કાવ્યો, નવલકથાઓ, વાર્તાસંગ્રહો અને લોકસાહિત્યના ગ્રંથો આપ્યા. તેમણે ગામડાઓમાં ફરીને લોકગીતો, દુહા, કથાઓ અને લોકવાર્તાઓ એકત્રિત કરી હતી. તેમના પ્રયત્નોના પરિણામે ગુજરાતનું લોકસાહિત્ય ભાવિ પેઢીઓ માટે સાચવાઈ શક્યું. તેમના લોકપ્રિય ગ્રંથોમાં “સૌરાષ્ટ્રની રસધાર”, “સોરઠી બહારવટિયા”, “રઢિયાળી રાત”, “ચૂંદડી” અને અન્ય અનેક કૃતિઓનો સમાવેશ થાય છે. સ્વાતંત્ર્ય ચળવળમાં ફાળો ભારતના સ્વાતંત્ર્ય આંદોલન દરમિયાન મેઘાણીએ પોતાના લેખન દ્વારા જનજાગૃતિ ફેલાવી હતી. તેમની દેશભક્તિથી ભરપૂર રચનાઓ લોકપ્રિય બની અને બ્રિટિશ શાસન સામે લોકોમાં રાષ્ટ્રીય ચેતના જગાડવામાં મદદરૂપ થઈ. તેમના કેટલાક લેખો અને ગીતોના કારણે તેમને જેલવાસ પણ ભોગવવો પડ્યો હતો. સન્માન અને વારસો ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્ય માટેના તેમના અનન્ય યોગદાન બદલ તેમને અનેક સન્માનો પ્રાપ્ત થયા. આજે પણ તેમની કૃતિઓ ગુજરાતી સાહિત્યના અભ્યાસમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. લોકસાહિત્યના સંરક્ષણ માટે કરેલા તેમના કાર્યને કારણે તેઓ ગુજરાતી સંસ્કૃતિના અમર સર્જક તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. અવસાન ઝવેરચંદ મેઘાણીનું અવસાન 9 માર્ચ, 1947ના રોજ થયું હતું. તેમ છતાં તેમની કૃતિઓ અને વિચારો આજે પણ ગુજરાતી સાહિત્ય અને સંસ્કૃતિને પ્રેરણા આપે છે. ઝવેરચંદ મેઘાણી માત્ર એક કવિ કે લેખક નહોતા, પરંતુ ગુજરાતની લોકપરંપરા, સંસ્કૃતિ અને રાષ્ટ્રીય ચેતનાના પ્રખર પ્રતિનિધિ હતા. તેમની રચનાઓ ગુજરાતી સાહિત્યની અમૂલ્ય ધરોહર ગણાય છે. ઝવેરચંદ મેઘાણીના પ્રખ્યાત પુસ્તકો 1. સૌરાષ્ટ્રની રસધાર 2. સોરઠી બહારવટિયા 3. રઢિયાળી રાત 4. ચૂંદડી 5. કંકાવટી 6. દાદાજીની વાતો 7. હાલરડા 8. માણસાઈના દીવા 9. તુલસી ક્યારો 10. વેવિશાળ સૌથી વધુ લોકપ્રિય 5 પુસ્તકો સૌરાષ્ટ્રની રસધાર સોરઠી બહારવટિયા માણસાઈના દીવા રઢિયાળી રાત સોરઠી સંતવાણી આ પુસ્તકો ઝવેરચંદ મેઘાણીના લોકસાહિત્ય, લોકગીતો, લોકકથાઓ, દેશભક્તિ અને માનવતાવાદી વિચારોને સમજવા માટે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.