"પાયાની કેળવણી" મહાત્મા ગાંધીના શિક્ષણ વિષયક વિચારો પર આધારિત એક મહત્વપૂર્ણ કૃતિ છે. આ પુસ્તકમાં ગાંધીજીએ એવી શિક્ષણ પદ્ધતિની વાત કરી છે, જે બાળકના શારીરિક, માનસિક, નૈતિક અને બૌદ્ધિક વિકાસને સમાન મહત્વ આપે. ગાંધીજીના મતે શિક્ષણ માત્ર પુસ્તકી જ્ઞાન પૂરતું ન હોવું જોઈએ, પરંતુ તે જીવનોપયોગી, શ્રમ આધારિત અને સ્વાવલંબન શીખવતું હોવું જોઈએ. તેઓ માનતા હતા કે બાળકને પોતાની માતૃભાષામાં શિક્ષણ મળવું જોઈએ અને શિક્ષણ સાથે હસ્તકલા તથા વ્યવહારુ કૌશલ્યોનો પણ વિકાસ થવો જોઈએ. લેખક: મહાત્મા ગાંધી પ્રકાર: શિક્ષણ અને સામાજિક વિચારધારા મુખ્ય વિષય: સર્વાંગી શિક્ષણ, સ્વાવલંબન, શ્રમનું ગૌરવ અને ચારિત્ર્ય નિર્માણ મુખ્ય સંદેશ: "સાચી કેળવણી એ છે જે બાળકના મન, શરીર અને આત્માનો સર્વાંગી વિકાસ કરે અને તેને સારો નાગરિક બનાવે." આ પુસ્તક ગાંધીજીની **નઈ તાલીમ (Basic Education)**ની વિચારધારાને સમજવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે અને આજે પણ શિક્ષણક્ષેત્રે પ્રેરણારૂપ છે.